Czy jest rolnictwo regeneratywne i jakie są jego zasady?

Ludzie zawsze potrzebowali żywności, ale dopiero wprowadzenie rolnictwa pozwoliło na wytworzenie nadwyżek żywności i dostęp do niej w bardziej przewidywalnej perspektywie. Dzięki temu nastąpił szybszy rozwój cywilizacyjny, związany z osiadłym trybem życia. Dalsza specjalizacja przyczyniła się do rozwoju technik oraz kultury i sztuki, której rozwój trwał przez kolejne tysiąclecia i stulecia. Jednak dzisiaj, doszliśmy do tak wysokiej intensywności produkcji, że coraz wyraźniej widzimy negatywne skutki nadmiernego wykorzystywania zasobów ziemi. 

Spis treści:

• Intensyfikacja rolnictwa i wzrost chemizacji rolnictwa
• Rolnictwo Regeneratywne odpowiada na wyzwania XXI wieku
  • Co to jest Rolnictwo Regeneratywne
• Rolnictwo regeneratywne — podstawowe założenia
• Rolnictwo Regeneratywne — korzyści
• FAQ — Rolnictwo Regeneratywne

Intensyfikacja rolnictwa i wzrost chemizacji rolnictwa

Coraz częściej występujące ekstrema klimatyczne, które wiązane są z ociepleniem klimatu, wynikają w dużej mierze z działalności gospodarczej człowieka, a w tym też z rolnictwa. Postępująca degradacja gleb, a zwłaszcza zmniejszenie zawartości w niej materii organicznej (próchnicy) uwalnia duże ilości dwutlenku węgla. Także intensywna hodowla zwierząt, która jest ważną częścią rolnictwa, przyczynia się do wytwarzania tego gazu, uważanego za jeden z podstawowych składników tzw. gazów cieplarnianych. Koncentracja produkcji zwierzęcej może też negatywnie wpływać na jakość gleb. Ubożenie gleb, nadmierna chemizacja, pogorszenie właściwości fizykochemicznych prowadzi do tworzenia się błędnego koła i zwiększania zużycia środków produkcji w rolnictwie w celu utrzymania oczekiwanych plonów.

Rolnictwo Regeneratywne (Regenerative agriculture) odpowiada na wyzwania XXI wieku

Po fazie intensyfikacji rolnictwa, stosowania coraz większej ilości nawozów sztucznych oraz środków ochrony roślin, coraz więcej konsumentów zaczęło, zwracać uwagę jak produkowana jest żywność. W odpowiedzi na te oczekiwania znaczny rozwój odnotowało rolnictwo ekologiczne. Ekologiczne podejście związane jest z całkowitym odejściem od stosowania nawozów sztucznych oraz syntetycznych środków ochrony roślin. Także w rolnictwie konwencjonalnym podjęto próby optymalizacji produkcji. Wyrazem tego było między innymi wprowadzenie Integrowanej Ochrony, a następnie Integrowanej Produkcji. W wielkim skrócie Integrowana Ochrona polega na oparciu jej na obserwacjach polowych, wprowadzeniu progów szkodliwości, na podstawie których podejmowane są, decyzje o wykonywaniu zabiegów. Integrowana Produkcja wykorzystuje szerszą wiedzę agrotechniczną związaną z doborem odmian, prawidłowym zmianowaniem i innymi dobrymi praktykami rolniczymi. 

Co to jest Rolnictwo Regeneratywne

Rolnictwo regeneratywne to najnowszy sposób myślenia do rolniczej działalności człowieka, dotyczącą teraźniejszość i przyszłość obejmującą następne pokolenia. To holistyczne podejście do produkcji rolnej mającej na celu przywrócenie i utrzymanie potencjału plonotwórczego gleby. Obejmuje również szersze cele społeczne takie jakredukcja śladu węglowego, dostarczanie konsumentom zdrowej, wysokiej jakości żywności oraz dbałość o środowisko. Intensywna produkcja roślinna oraz koncentracja produkcji zwierzęcej może prowadzić do zanieczyszczenia wód gruntowych i powierzchniowych. Wykorzystanie obornika w sposób zrównoważony minimalizuje te ryzyka. Żyzność gleb ma wymiar nie tylko środowiskowy, ale także ekonomiczny. Zwiększenie zawartości próchnicy pozwala zatrzymać wodę w glebie niezbędną dla życia nie tylko roślin, ale i innych organizmów. Dostępność składników pokarmowych daje możliwość zmniejszenia nawożenia i zmniejsza obciążenie środowiska. Rolnictwo Regeneratywne zakłada także ograniczenie uprawy mechanicznej gleby, co skutkuje zmniejszonym zużyciem energii, poprawą struktury gleby

Rolnictwo regeneratywne — podstawowe założenia

Bezorkowa lub minimalna uprawa gleby — zapobiega jej kompresji oraz przyśpieszonej mineralizacji materii organicznej

Prowadzenie prawidłowego płodozmianu — zachowanie żyzności i zdrowotności gleby, lepsze wykorzystanie składników pokarmowych, mniejsza presja chwastów, chorób i szkodników roślin, większa bioróżnorodność na polu i środowisku, wprowadzenie do uprawy roślin motylkowych

Uprawa poplonów, roślin na zielony nawóz, roślin okrywowych — retencja wody, zapewnienie bioróżnorodności, dostarczenie materii organicznej w celu zachowania zawartości próchnicy i zatrzymania węgla w glebie (zamiast uwalniania CO₂₎.

Synergia produkcji roślinnej i zwierzęcej — lepsze wykorzystanie zasobów gospodarstwa, mniejsze zapotrzebowanie na nawozy sztuczne, ochrona wód gruntowych i otwartych przed zanieczyszczeniami, wprowadzanie nawozów naturalnych do gleby.

Wykorzystanie najnowszej wiedzy rolniczej, cyfryzacji i automatyzacji — lepsze planowanie i wykorzystanie zasobów gospodarstwa oraz środków produkcji dla zachowania potencjału plonotwórczego gleby, oraz zachowania bioróżnorodności i walorów otaczającego środowiska, zmniejszę ilości stosowania nawozów sztucznych.

Rolnictwo Regeneratywne — korzyści

System Rolnictwa Regeneratywnego to coraz bardziej powszechna praktyka rolnicza, którą zainteresowani są nie tylko sami rolnicy, ale też firmy działające w otoczeniu rolnictwa. Nie tylko światowe koncerny spożywcze, ale też i mniejsze firmy uruchamiają różnorakie programy współpracy z rolnikami propagujące założenia Rolnictwa Regeneratywnego. Na zasadzie obopólnych korzyści przetwórcy uzyskują lepszej jakości surowce do swojej produkcji a rolnicy wsparcie w ich uzyskaniu. Także Unijne i Krajowe Agencje wdrażają różne Programy wspierające elementy wykorzystywane we wdrażaniu rolnictwa regeneratywnego. Są też firmy, które oferują certyfikaty za sekwestrację węgla, ich oferty można znałeś na portalach internetowych

Przykładowe Ekoschematy wynikające z WPR 2023-2027, które wspierają Rolnictwo Regeneratywne:

• Uproszczone Systemy Uprawy (uprawy konserwującej bezorkowej lub uprawy pasowej)
• Rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi
• Rolnictwo Ekologiczne

FAQ — Rolnictwo Regeneratywne

1. Czym jest rolnictwo regeneratywne?

Rolnictwo regeneratywne to holistyczne podejście do produkcji rolnej, którego celem jest przywrócenie i utrzymanie potencjału plonotwórczego gleby z myślą o teraźniejszych i przyszłych pokoleniach. System ten obejmuje szersze cele społeczne, takie jak redukcja śladu węglowego, dostarczanie konsumentom zdrowej, wysokiej jakości żywności oraz kompleksowa dbałość o środowisko naturalne.

2. Jakie są główne przyczyny degradacji gleb w intensywnym rolnictwie?

Postępująca degradacja gleb wynika głównie ze zmniejszenia zawartości materii organicznej (próchnicy), co prowadzi do uwalniania dużych ilości dwutlenku węgla do atmosfery. Nadmierna chemizacja, pogorszenie właściwości fizykochemicznych gleb oraz koncentracja produkcji zwierzęcej tworzą błędne koło, które wymaga coraz większego zużycia środków produkcji dla utrzymania oczekiwanych plonów.

3. Jakie korzyści daje połączenie produkcji roślinnej i zwierzęcej?

Synergia produkcji roślinnej i zwierzęcej umożliwia lepsze wykorzystanie zasobów gospodarstwa i zmniejsza zapotrzebowanie na nawozy sztuczne. Zrównoważone wykorzystanie obornika minimalizuje ryzyko zanieczyszczenia wód gruntowych i powierzchniowych, jednocześnie wzbogacając glebę w cenne nawozy naturalne.

4. Jakie korzyści ekonomiczne przynosi zwiększenie zawartości próchnicy w glebie?

Zwiększenie zawartości próchnicy pozwala zatrzymać wodę w glebie niezbędną dla życia roślin i innych organizmów, co ma wymiar nie tylko środowiskowy, ale także ekonomiczny. Lepsza dostępność składników pokarmowych daje możliwość zmniejszenia nawożenia i zmniejsza obciążenie środowiska, co przekłada się na niższe koszty produkcji.

5. Jakie programy wsparcia dla rolnictwa regeneratywnego oferuje Wspólna Polityka Rolna?

W ramach WPR 2023-2027 dostępne są ekoschematy bezpośrednio wspierające założenia rolnictwa regeneratywnego. Przykładowe programy to: Uproszczone Systemy Uprawy (uprawa konserwująca bezorkowa lub uprawa pasowa), Rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi oraz Rolnictwo Ekologiczne, które oferują rolnikom wsparcie finansowe za wdrażanie praktyk regeneratywnych.